Leczenie nadpotliwości

Utrzymanie prawidłowego bilansu cieplnego organizmów stałocieplnych zależy od równowagi pomiędzy produkcją ciepła, a jego utratą. Pocenie jest jednym z najważniejszych mechanizmów wydalania nadmiaru ciepła z ustroju. Nadpotliwość (hiperhydroza) jest to nadmierne pocenie, nie dające się wyjaśnić wysoką temperaturą otoczenia.

Ze względu na lokalizację nadpotliwości dzielimy ją na miejscową i uogólnioną. Ze względu na przyczyny, nadmierną potliwość możemy podzielić na samoistną (idiopatyczną), która dotyczy zwykle okolic pach, dłoni i stóp oraz wtórną (objawową) będącą skutkiem zaburzeń endokrynologicznych (cukrzyca, nadczynność tarczycy, guz chromochłonny, menopauza), chorób nowotworowych, zespołów neurologicznych (uszkodzenie rdzenia kręgowego, uszkodzenia nerwów obwodowych, neuropatie cukrzycowe) lub chorób zakaźnych przebiegających z gorączką.

W leczeniu nadpotliwości stosuje się antyperspiranty, których działanie polega na czopowaniu ujść gruczołów potowych. Aktywna sól glinowa zawarta w antyperspirantach łączy się ze składnikami potu, wytwarzając amorficzny żel wodorotlenowy. Dla osób zdrowych może to być wystarczająca forma zahamowania wydzielania potu, jednak u osób z hiperhydrozą stosowanie antyperspirantów, zwłaszcza w okolicach dłoni i stóp, jest niesatysfakcjonujące. Alternatywą jest zabieg jontoforezy, który polega na opłukiwaniu okolic dotkniętych nadpotliwością wodą lub roztworem leków cholinolitycznych i poddawaniu ich działaniu prądu stałego o niskim natężeniu. Zabieg musi być wielokrotnie powtarzany i powoduje kilkutygodnową remisję.

Chirurgiczne opcje leczenia nadpotliwości polegają bądź na usunięciu tkanki wraz ze znajdującymi się w niej gruczołami potowymi, co jest możliwe w okolicach pach, bądź na chirurgicznym odnerwieniu dotkniętego chorobą regionu w wyniku sympatektomii, co powoduje całkowite zniesienie czynności wydzielniczej gruczołów potowych na danym obszarze skóry, na przykład rękach lub stopach.. Łyżeczkowanie podskórne okolicy pach czy też całkowita resekcja skóry wraz z tkanką podskórną w okolicach dołu pachowego wiążę się z ryzykiem nadmiernego bliznowacenia tej okolicy, zniesienia czucia i parestezji. Sympatektomia zaś może powodować kompensacyjne pocenie w innych okolicach, które pojawia się u około 65% pacjentów.

Leczenie farmakologiczne ma charakter wspomagający. Podaje się zwykle leki cholinolityczne.. Leki uspokajające aplikuje się, jeśli nadmierna potliwość jest związana z pobudzeniem emocjonalnym.

Jednakże opisane powyżej metody leczenia hiperhydrozy, nie są satysfakcjonujące lub obarczone są skutkami ubocznymi.

Od kilku lat nadmierną potliwość leczy się na świecie toksyną botulinową. Jest to zabieg o wysokiej skuteczności, obciążony niewielkim ryzykiem powikłań, możliwy do przeprowadzenie w warunkach ambulatoryjnych, w dowolnej okolicy dotkniętej hyperhydrozą.


Mechanizm działania toksyny botulinowej

Gruczoły potowe są unerwione przez układ nerwowy autonomiczny. Neuromediatorem wydzielania potu jest acetylocholina.

Działanie toksyny botulinowej polega na zahamowaniu uwalniania acetylocholiny z zakończeń nerwowych. Efekt braku stymulacji gruczołów potowych do uwalniania potu utrzymuje się zwykle kilka miesięcy, po czym powraca w wyniku procesu regeneracji nerwów.

Acetylocholina jest również neuromediatorem skurczu mięśni poprzecznie prążkowanych, stąd wieloletnie zastosowanie toksyny botulinowej w okulistyce (leczenie zeza, kurczu powiek, oczopląsu), w neurologii (kręcz karku, połowiczy kurcz twarzy, dziecięce porażenie mózgowe) czy w medycynie estetycznej ( likwidowanie zmarszczek mimicznych).